Haal ‘kalifaatkinderen’ terug, zegt de Kinderombudsman

Screenshot uit 'Verloren kinderen van het Kalifaat' - kalifaatkinderen

Kinderombudsman Margrite Kalverboer vindt dat de overheid de circa 145 Nederlandse kinderen van naar ISIS-gebied afgereisde ouders (‘kalifaatkinderen’) zo snel mogelijk uit de YPG-kampen in Noord-Syrië terug moet halen naar Nederland, omdat dit hun recht is en ook omdat dit op de lange termijn veiliger is. Dit staat in een vandaag gepubliceerd standpunt van de Kinderombudsman. Als de Nederlandse overheid zelf niet in staat is om de kinderen terug te halen, dan moet ze samenwerking zoeken met andere landen die met hetzelfde probleem te kampen hebben, vindt de ombudsman.

Kinderrechten

Het sinds 1995 voor Nederland geldende Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) geldt ook voor kinderen van Nederlandse ouders die naar Syrië of Irak zijn afgereisd. De gezondheid van de kinderen in de YPG-kampen loopt gevaar. Daarnaast hebben ze geen toegang tot onderwijs en mogelijkheden om zich te ontwikkelen. Moeders hebben in media meerdere keren gesmeekt om hun kinderen uit deze onveilige situatie te halen, desnoods zonder hen.

Kalifaatkinderen

Het verdrag beschermt de rechten van kinderen en jongeren. Kinderen die ouder dan twaalf jaar zijn worden vaak gezien als risicofactoren omdat zij gevechtstraining gevolgd zouden kunnen hebben en geïndoctrineerd zouden kunnen zijn door ISIS-ideologie. Voorop staat echter vooral dat zij slachtoffer zijn en mogelijk getraumatiseerd zijn, waarvoor ze hulp moeten krijgen.

Begeleiding

De Kinderombudsman stelt dat het veiliger is om de kinderen zo snel mogelijk terug te halen, zodat ze geholpen en begeleid kunnen worden. Het is mogelijk dat de YPG de moeders en kinderen op den duur zal laten gaan, omdat overheden hun burgers niet terughalen. Geïndoctrineerde jongeren zouden dan een veiligheidsrisico kunnen gaan vormen.

Screenshot uit een reportage van Vranckx (VRT) over moeders en kalifaatkinderen in een YPG-kamp in Noord-Syrie.
Screenshot uit een reportage van Vranckx (VRT) over moeders en ‘kalifaatkinderen’ in een YPG-kamp in Noord-Syrië.

Schijnoplossing

Sommige landen, zoals Tsjetsjenië en Indonesië, hebben hun uitreizigers opgehaald uit de YPG-kampen. De Nederlandse overheid vindt dat de vrouwen zelf naar een Nederlandse ambassade moeten komen. De vrouwen worden echter vastgehouden in de kampen. Er zijn geen diplomatieke banden met de YPG-administratie in Noord-Syrië, maar de vrouwen werden wel bezocht door de MIVD. Dat laatste bleek uit een documentaire van Sinan Can, die met de vader van een van de vrouwen naar Syrië ging om zijn dochter te bezoeken. De dochter verklaarde dat ze bezocht was door Nederlanders die snoep meenamen en haar verhoorden. De Kinderombudsman noemt deze houding van de overheid een schijnoplossing.

Internationale samenwerking

De stellingname van de Kinderombudsman wordt ondersteund door kinderrechtencommissarissen in België, Baskenland, Catalonië, Cyprus, Ierland, Luxemburg, Noord-Ierland en Polen.

Download het standpunt van de Kinderombudsman.

Seksueel misbruik en uitbuiting van ‘ISIS-vrouwen’ in Irakese IDP-kampen

33-year-old mother of six, Zahra, sits inside her tent in Salamiya camp for internally displaced people where she and her family have lived for 7 months. Originally from Shwra, south of Mosul, the family moved to Mosul three years ago after Zahra's husband joined ISIS, working with the group as a cook. He was killed by an airstrike in June 2017. Copyright: Amnesty

Vandaag publiceerde Amnesty International een nieuw rapport over het misbruik en de uitbuiting van vrouwen en kinderen in Irak van wie aangenomen wordt dat hun man bij ISIS zat. Dit rapport gaat niet over de families van ‘foreign fighters’. Amnesty krijgt geen toegang tot kampen waar familie van ‘foreign fighters’ zitten. Het onderzoek is tussen oktober 2017 en maart 2018 uitgevoerd in acht IDP’s in de Noord-Irakese districten Nineve en Salaheddine.

Misbruik

Volgens het onderzoek van Amnesty worden Irakese vrouwen, die verdacht worden van banden met ISIS door hun man, gevangen gehouden in vluchtelingenkampen in Irak. Ze mogen niet terugkeren naar huis en krijgen geen of weinig hulp. De vrouwen getuigen over gevallen van seksueel geweld waarbij ze aanwezig waren, of dreiging daarmee, door ‘veiligheidstroepen’, kampfunctionarissen en lokale autoriteiten.

Mannelijke familieleden van de vrouwen zijn gedood of slachtoffer geworden van willekeurige arrestaties door Irakese en Koerdische troepen, nadat ze uit ISIS-gebied in en rond Mosul vluchtten. Mannen die niet gedood zijn, zitten vast in officiële en niet-officiële detentiecentra die beheerd worden door de Irakese regering, milities of Koerdische troepen. In deze detentiecentra wordt veelvuldig gemarteld. Jongens vanaf 13 jaar en ouder worden met de mannen apart gezet. Tegenover de familie wordt ontkend dat de mannen gearresteerd zijn. Er wordt geen informatie over hen gegeven. Sommige mannen hadden slechts een naam die leek op de naam van iemand die bij ISIS zat. Anderen werkten als kok of chauffeur.

Dunia beschreef haar ervaring bij de controle op ISIS-leden buiten Mosul: “We waren in een groep van ongeveer 200 mensen, allemaal burgers. Irakese troepen dwongen ons de rivier over te steken – we liepen over de brug. Toen we aan de andere kant kwamen, was er een groot gebouw bij de rivier en ze scheidden ons van elkaar. De mannen naar de ene kant, de vrouwen en kinderen naar de andere kant. Er waren ongeveer 50 mannen en geen van hen kwam met ons mee daarna. Ze zijn nog steeds weg. De laatste keer dat ik ze zag was op die dag.”

Seksuele uitbuiting

Amnesty’s onderzoek toont aan dat de vrouwen en kinderen in de vluchtelingenkampen geen voedsel en gezondheidszorg krijgen vanwege vermeende banden met ISIS. De vrouwen zitten zonder middelen in de kampen en zijn afhankelijk van hulp. Ook krijgen ze geen identiteitspapieren en worden andere documenten geweigerd die ze nodig hebben om te kunnen werken en reizen.

De vrouwen lopen verhoogd risico op seksuele uitbuiting en misbruik door de ‘veiligheidstroepen’, bewakers en leden van gewapende groeperingen die in en bij de kampen werken. Ze worden gedwongen seksuele relaties aan te gaan in ruil voor geld, hulpgoederen en bescherming tegen andere mannen.

Riman vertelde Amnesty dat vrouwen in het kamp seks hadden met leden van de PMU in ruil voor de vrijlating van familieleden. Ze zei: “ISIS-vrouwen doen dit soms om hun man of broers vrij te krijgen. Hadiya’s man en broer worden gevangen gehouden in Qayyara, dus daarom doet ze het.”

Verkrachting

Ook het gevaar van verkrachting ligt op de loer. Vier vrouwen vertelden aan Amnesty dat ze getuige waren geweest van een verkrachting, of dat ze hoorden dat een vrouw verkracht werd door gewapende mannen, kampfunctionarissen of andere kampbewoners.

Fatima vertelde: “In november [2017] kwamen de ‘veiligheidstroepen’ en namen mij en een andere vrouw, Rusul, mee naar de tent bij de poort. Een vrouw kleedde ons uit en fouilleerde ons. Ze nam zelfs mijn haarspeldjes. Ze pakte alles af. Toen omhelsde ze alle mannen, lachte en vertrok. Ze hielden ons daar tot elf uur ’s avonds en iemand van de beveiliging kwam ons uitschelden. Toen werd Rusul verkracht. Ze vocht van zich af en ze sloeg hem, maar het gebeurde toch.”

Dana (20) vertelde hoe ze verkrachtingspogingen overleefde en onder druk stond om seks te hebben met een man van de ‘veiligheidstroepen’. ‘Omdat ze me zien als een ISIS-strijder zullen ze me verkrachten en me daarna terugsturen. Ze willen aan iedereen laten zien wat ze mij kunnen aandoen – mijn eer schenden,’ zei ze.

Tasmin (42): “Er zijn vaak invallen door de Hashd al-Shabi (PMU). De kampbeheerder zei tegen ons: ‘Ik ben degene die jullie beschermt. Ik hoef het maar te zeggen en alle Hashd-militanten komen het kamp in om je te verkrachten.’ Het klinkt alsof hij ons wil beschermen, maar eigenlijk is het een dreigement. Bij de eerste inval, toen vijftig families in het kamp aangekomen waren, zijn ze in alle tenten geweest. Ze zeiden dat ze iedere vrouw die bij de Hesba [religieuze politie] had gewerkt wilden arresteren. Ze kwamen midden in de nacht. Ik ben heel bang dat mijn dochters verkracht worden tijdens een van deze invallen.”

Amnesty wil een einde aan de misstanden

Amnesty wil dat de Iraakse overheid ervoor zorgt dat gezinnen met vermeende ISIS-banden in de vluchtelingenkampen toegang krijgen tot hulpgoederen, gezondheidszorg en identiteitsdocumenten. ‘Deze gezinnen moeten naar huis terug kunnen keren zonder angst voor misbruik of intimidatie, arrestatie en aanvallen. De overheid moet ook onmiddellijk een eind maken aan de systematische en wijdverspreide praktijk van gedwongen verdwijningen van mannen en jongens met vermeende banden met IS,’ zegt Lynn Maalouf, directeur Midden-Oosten-onderzoek bij Amnesty International.

Download het rapport.

Foto’s: Amnesty International