Spanjestrijders: van statenloos naar oorlogsheld

Nederlandse Spanjestrijders vertrokken in de jaren dertig om mee te vechten met de Spaanse Republikeinen tegen de fascistische Nationalisten. Velen verloren hun Nederlanderschap, maar kregen het later weer terug. In de jaren tachtig kregen ze een monument op een pleintje in Amsterdam-Noord.

ROTTERDAM, 20 oktober – “De status van een Nederlands staatsburger is onverenigbaar met deelname, of pogingen daartoe, aan de terreur van IS”, zei Oskam van het CDA op 26 februari 2015 in de Eerste Kamer. Vorige maand werd van vier in Nederland geboren en getogen Marokkaanse Nederlanders de Nederlandse nationaliteit afgenomen. Ze werden beschuldigd van deelname aan ISIS. Een discussie over tweederangs burgerschap barstte los, want dit zou de regering alleen kunnen doen bij mensen met een dubbele nationaliteit. Bovendien lijkt de procedure van afname onrechtmatig.

Spanjestrijders

Echter in 1937 besloot de Nederlandse regering al eens dat deelname aan de strijd tegen de Nationalisten van Franco in Spanje illegaal was. Daarom werd van terugkerende Spanjestrijders het Nederlanderschap ontnomen. Volgens Rien Dijkstra van de Stichting Spanje 1936-1939 was de selectieprocedure voor het afnemen van het Nederlanderschap destijds onduidelijk. Ook het teruggeven van de Nederlandse nationaliteit aan Spanjestrijders was geen transparant proces. Rond 1970 was van alle Spanjestrijders het Nederlanderschap weer hersteld.

Deelname aan de strijd werd verboden

Bij aanvang van de Spaanse strijd tegen de staatsgreep van fascistische generaals in 1936 was deelname nog niet verboden. Dat werd het halverwege 1937 wel. Met terugwerkende kracht werden alle Spanjestrijders plotseling strafbaar. Van de ongeveer 700 Nederlandse Spanjestrijders sloot het merendeel zich aan bij de communistische Internationale Brigades (IB). Ze reisden via een contact in Parijs door naar Albacete in Spanje, waar het hoofdkwartier van de IB gevestigd was. Daar werden ze getraind en ingedeeld bij een militie.

Terugkeer

De Republikeinen verloren de strijd uiteindelijk in 1939. Andere Europese landen steunden Franco’s Nationalisten. Spanjestrijders keerden terug naar huis of, als zij vanwege Franco-vriendelijke fascistische regimes in eigen land niet terug konden, voegden zich bij verzetsgroepen elders. Franco moordde de oppositie in Spanje uit. Naar schatting kwamen er ongeveer 150000 mensen om. Spanje is bezaaid met massagraven uit de tijd van Franco.

Monument voor Spanjestrijders

De Spanjestrijders kregen in 1986 een herdenkingsmonument op een pleintje in Amsterdam-Noord. Ze veranderden in vijftig jaar tijd van statenloos naar oorlogsheld. Er is wellicht nog hoop voor Syriëgangers.

—-
Lezing over sporen van de Spaanse burgeroorlog in Amsterdam Noord door Rien Dijkstra, secretaris van Stichting Spanje 1936-1939 (19 oktober 2017)

Dit stuk stond ook op Hollandistan.nl

Leave a Reply