Onze terugkerende Syriëgangers en de nationale volkswoede

Ze moeten ze ophangen … laat ze wegrotten in een Syrische gevangenis … ze verdienen de doodstraf … knal ze bij de grens af …

Terugkerende Syriëgangers lijken niet op veel genade te kunnen rekenen bij de mensen die op de Facebook van de Nieuwe Maan reageerden onder een aankondiging van een item over terugkeerders. Erg fijnzinnig gaat het er daarbij niet aan toe, met doodsverwensingen en andere middeleeuws aandoende suggesties.

Screenshot van programma over Syriegangers en terugkeerders van de FB van De Nieuwe Maan
Syriëgangers die terug willen keren maken bij sommige mensen heftige gevoelens los.

Oog om oog?

Sommige reaguurders lijken te denken dat de barbaarse straffen die we van ISIS hebben gezien de afgelopen jaren nu maar van toepassing op de terugkeerders moeten worden. Maar is dat rechtvaardig? Is het wijsheid? Waren wij niet beter? En moeten we ons daar dan niet naar gedragen? Terugkeerders die bij ISIS hebben gezeten lijken perfecte slachtoffers voor het afreageren van ongeremde volkswoede: het ultieme kwaad waar je op los mag gaan.

Ook beleidsmakers spreken de taal van de straat

Brett McGurk (Amerikaanse gezant anti-ISIS coalitie) zei dat het hun opdracht is om iedere buitenlandse ISIS-strijder in Syrië te doden. De Franse minister van Defensie zei dat het maar beter zou zijn als jihadisten om zouden komen in Syrië. Hoe is dit beleid tot stand gekomen? Wat voor politiek besluitvormingsproces is hieraan vooraf gegaan? Is dit wel legaal?

Nasser Weddady schreef terecht dat Westerse democratische landen met een schiet-maar-dood-beleid ten aanzien van Syriëgangers het geloof in de eigen waarden, de rechtsstaat, lijken te zijn verloren.

Today, these same Western democracies’ policy of “kill them all” shows that they seem to have lost faith in their own justice systems, the rule of law, and their own sense of moral superiority over the jihadis.

Geen degelijke analyse

Wat weten we eigenlijk precies over deze mogelijke terugkeerders? In de media krijgen we te horen over misdaden die door ISIS-leden gepleegd zijn. We zien gruwelijke filmpjes en lezen schokkende beschrijvingen. Zelden wordt dit soort informatie serieus geanalyseerd.

Helaas vermengt het zich wel met flauwekulverhalen die op het internet steevast een eindeloos lang leven beschoren zijn. Een poging tot objectieve analyse wordt al snel gezien als goedpraten of wegkijken. Jammer, want zonder degelijke analyse valt er weinig lering te trekken uit gebeurtenissen. Wat overblijft is ophef op basaal emotioneel niveau en media die hun kans grijpen met clickbait.

Feiten?

Wat weten we dus feitelijk over potentiële terugkeerders? Twee mogelijke terugkeerders schreven een brief. Een van hen schreef ook een liedje. Een vrouw vertelde aan de Belgische tv dat ze graag terug wilde. Soms horen we in een rechtszaak over een misdaad waar iemand over opschepte in een afgetapt telefoongesprek of bericht. Soms getuigen terugkeerders over misdaden van anderen. Details die geen beeld geven van wat een Syriëganger al die tijd precies gedaan heeft.

Onderzoeken naar terrorismebestrijding

Er zijn talloze denktanks en instituten die regelmatig onderzoeken doen en rapporten schrijven over ‘jihadisme’, terrorismebestrijding, Syriëgangers en, nu de zaken in Irak en Syrië gekeerd zijn voor ISIS, terugkeerders. Bij terugkeerders ligt de focus op mogelijk gevaar voor terroristische aanslagen. Begrijpelijk, want we willen geen aanslag op treinstations of luchthavens. Maar wie schrijft er een plan waarin handvatten staan voor het opvangen van terugkeerders die geen kwaad in zin hebben? Kunnen we het daar ook eens over hebben? Waarom werkt de Nederlandse regering niet mee aan repatriëringsverzoek van een moeder met kleine kinderen?

Verkeerde keuzes met grote gevolgen

Sommige jongeren maken wel eens een verkeerde keuze. En soms kunnen ze daardoor ernstig in de knel raken. Ze zien vrij snel dat ze zich in de nesten hebben gewerkt, maar zien geen weg terug en proberen er het beste van te maken. Dit is geen wereldvreemd scenario. Het is geen goedpraten van misdaden, maar een verzoek om meer balans aan te brengen. Laat potentiële terugkeerders gecontroleerd terugkomen. Niemand vindt dat je terugkeerders weg moet laten komen met misdaden die zij mogelijk gepleegd hebben. Maar het zijn Nederlanders. Ze horen bij ons. Ze zijn hier geradicaliseerd, dus ze zijn ons probleem.

Update 27 okober 2017: Volgens een onderzoeksrapport (PDF)van de Amerikaanse denktank The Soufan Center zouden er totaal 280 Nederlanders zijn afgereisd naar Syrie/Irak, negentig van hen zouden kinderen zijn en nog eens negentig vrouwen. Vijftig afgereisden zouden alweer teruggekeerd zijn. Ook in artikelen over dit rapport ligt de focus weer uitsluitend op het gevaar dat (zelfs de kinderen) voor onze maatschappij zouden kunnen vormen.

Het rapport zelf geeft een genuanceerder beeld:

“At least initially, those who have traveled to Syria are less likely to see themselves as domestic terrorists than those IS sympathizers who have stayed at home. They generally appear to have had a stronger desire to join something new rather than destroy something old. As a result, returnees have, so far, proved a more manageable problem than initially anticipated.”(p14)

Leave a Reply